Historia i losy apostołów Jezusa
Wprowadzenie
Apostołowie Jezusa Chrystusa stanowili grupę dwunastu najbliższych uczniów wybranych przez niego do głoszenia Ewangelii. Ich losy po ukrzyżowaniu i zmartwychwstaniu Jezusa fascynują badaczy i wiernych od wieków. Wielu z nich zginęło śmiercią męczeńską, ale czy któryś z nich umarł śmiercią naturalną? To pytanie jest przedmiotem wielu dyskusji wśród historyków i teologów.
Śmierć apostołów – co wiemy z historii?
Śmierć apostołów jest tematem, który nie zawsze jest dobrze udokumentowany w źródłach historycznych. Wiele informacji pochodzi z tradycji kościelnej, pism wczesnochrześcijańskich oraz różnych przekazów, które nie zawsze są w pełni potwierdzone historycznie.
Jan Ewangelista – apostoł, który najprawdopodobniej zmarł śmiercią naturalną
Spośród dwunastu apostołów wybranych przez Jezusa Chrystusa, Jan Ewangelista jest powszechnie uznawany za jedynego, który zmarł śmiercią naturalną. Święty Jan Ewangelista, umiłowany uczeń Jezusa, był jedynym apostołem, który nie zginął śmiercią męczeńską. Większość źródeł historycznych i tradycja kościelna wskazują, że Jan zmarł w Efezie około 100 roku, w późnej starości, na początku panowania cesarza Trajana.
Jan Ewangelista – życie i działalność
Jan Ewangelista, znany również jako Jan Apostoł lub Jan Teolog, był jednym z dwunastu apostołów Jezusa Chrystusa. Był synem Zebedeusza i Salome oraz bratem Jakuba Większego (Starszego) Apostoła. Urodził się w Betsaidzie w Galilei i podobnie jak jego brat i ojciec trudnił się rybołówstwem.
Jan należał do grona trzech apostołów, którzy byli najbliżej Jezusa i towarzyszyli mu w najważniejszych momentach. Był świadkiem wskrzeszenia córki Jaira, tajemnicy przemienienia na Górze Tabor i zmagań Jezusa w Ogrodzie Getsemani.
Jan odznaczał się miłością i przywiązaniem do Chrystusa oraz czystym sercem. Ojcowie Kościoła i pisarze kościelni są jednomyślni co do bezżenności tego Apostoła. To jemu Jezus pozwolił spoczywać na swojej piersi podczas Ostatniej Wieczerzy. Jan jest razem z Chrystusem w Ogrodzie Oliwnym i jako jedyny z Dwunastu wytrwał z Jezusem do końca. To jemu z krzyża Jezus powierza swoją Matkę, a Jej ucznia, jako przybranego syna.
Działalność po zmartwychwstaniu Jezusa
Po zmartwychwstaniu Jan biegnie z Piotrem do grobu. Tam „ujrzał i uwierzył”, że Jezus żyje. Razem z Piotrem daje też świadectwo i głosi ewangelię w świątyni. Św. Paweł nazywa go „filarem Kościoła”.
Przez wiele lat po zmartwychwstaniu Jan przebywa w Jerozolimie. Potem działał w Samarii, aż osiadł w Efezie. Tam po roku 70 napisał swoją Ewangelię i trzy listy. Zanim osiadł w Efezie skutecznie nawracał w Smyrnie, Pergamonie, Tiatyrze, Sardes, Filadelfii (miasto na terenie dzisiejszej Turcji obecnie – Alaşehir) i Laodycei.
Próby męczeństwa i wygnanie
Apokryfy „Dzieje Jana” przekazują, że około roku 90 cesarz Domicjan wezwał Apostoła do Rzymu. Kazał mu dać do picia kielich z zatrutym winem. Kiedy jednak Jan zrobił nad nim znak krzyża, kielich pękł i zatrute wino się rozlało. Wtedy cesarz kazał wrzucić Apostoła do kadzi z wrzącym olejem, ale Jan wyszedł z niej odmłodzony.
Ostatecznie Domicjan skazał go na wygnanie na wyspę Patmos, gdzie Jan przebywał do śmierci cesarza w roku 96. Na wyspie Patmos Jan miał wiele widzeń i spisał je w Księdze Apokalipsy, ostatniej kanonicznej księdze Pisma św.
Naturalna śmierć Jana
Po śmierci cesarza Jan wrócił do Efezu, gdzie zmarł jako jedyny z Apostołów śmiercią naturalną około roku 98. Tam też został pochowany. Powszechnie przyjmuje się, że św. Jan zmarł śmiercią naturalną (jako jedyny z dwunastu apostołów) w Efezie jako stuletni starzec, za czasów panowania cesarza Trajana.
Jan starł się ze śmiercią męczeńską, kiedy został wrzucony do wielkiej misy z gotującym się olejem podczas fali prześladowań w Rzymie. Jednakże, został cudownie ocalony od śmierci, a potem zesłany do więzienia na wyspę Patmos. Napisał księgę prorocką na Patmos – Apokalipsę wg. Św. Jana. Później został uwolniony i powrócił na tereny dzisiejszej Turcji. Zmarł jako starzec, był jedynym z apostołów, który zmarł w pokoju.
Miejsce pochówku
O miejsce pochowania świętego Efez długo rywalizował z okolicznymi miejscowościami. Na zasadzie konsensusu historycy zgodzili się, że grób św. Jana znajduje się prawdopodobnie na wzgórzu Ayasoluk w dzisiejszym miasteczku Selçuk, niedaleko Efezu. Dowodem jest to, że w VI wieku Justynian wzniósł tam okazałą, trzynawową bazylikę.
Jan jako autor ksiąg biblijnych
Według starodawnej tradycji chrześcijańskiej Jan stał za napisaniem Ewangelii i Apokalipsy św. Jana oraz 3 listów w Nowym Testamencie, choć według współczesnej egzegezy ostatecznej redakcji mogli dokonać już jego uczniowie.
Pierwsze bezpośrednie świadectwo Janowi Apostołowi jako temu, który stał za wydaniem Ewangelii św. Jana dał Ireneusz z Lyonu. Biskup Lyonu w 180 r. mówił, że Apostoł, który spoczywał na piersi Mistrza wydał Ewangelię w czasie swego pobytu w Efezie.
Alternatywne hipotezy
Chociaż większość źródeł historycznych i tradycja Kościoła wskazują, że Jan zmarł śmiercią naturalną, istnieją również alternatywne przekazy:
Są dwie antyczne tradycje dotyczące śmierci Jana. Pierwsza mówi, że Jan jako jedyny z dwunastu apostołów zmarł śmiercią naturalną w późnej starości w Efezie na początku panowania cesarza Trajana. Według innej tradycji Jan, podobnie jak inni Apostołowie, zmarł jako męczennik.
Do dzisiaj przetrwały dwie relacje dotyczące śmierci Apostoła. Możliwe, że umarł on śmiercią naturalną około roku 98, kiedy był już w bardzo sędziwym wieku. Miał w tym czasie przebywać w Efezie. Drugie podanie głosi, że zmarł śmiercią męczennika.
Istnieje wśród niektórych racjonalistów pewna ciekawa świecka tradycja: wierzą oni, że Jan Apostoł „nie mógł” jako ostatni napisać czwartej Ewangelii, z tej prostej przyczyny, że zginął śmiercią męczeńską za panowania Heroda Agryppy I, czyli w 44 roku n.e. Jednakże, teoria ta jest podważana przez wielu badaczy i historyków.
Znaczenie i kult św. Jana
Św. Jan Ewangelista jest patronem między innymi aptekarzy, dziewic, zawodów związanych z pisaniem i przepisywaniem, jak pisarzy, papierników, introligatorów, skrybów, kopistów i kreślarzy. Święty jest patronem Azji Mniejszej oraz Albanii. Wspiera również aptekarzy, bednarzy oraz wszystkich wykonujących zawody związane z pisaniem. Modlą się do niego ślusarze, teologowie, wioślarze, wdowy i dziewice.
Kult św. Jana był zawsze bardzo żywy o czym może świadczyć bazylika na Lateranie pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela i Jana Apostoła, Matka i Głowa Wszystkich Kościołów Miasta i Świata.
Losy pozostałych apostołów
W przeciwieństwie do Jana, pozostali apostołowie zginęli śmiercią męczeńską:
W czasie swojej ziemskiej działalności Jezus powołał dwunastu apostołów, których misją było głoszenie na całym świecie Dobrej Nowiny. Spośród wszystkich tylko Jan zmarł śmiercią naturalną.
Jedyna śmierć apostoła, która jest opisana w Biblii to śmierć Jakuba (Dz. Apostolskiej 12:2). Król Herod skazał Jakuba na śmierć „od miecza” – prawdopodobnie odnosi się to do śmierci przez ścięcie głowy.
Najczęstszą, zaakceptowaną tradycją dotyczącą śmierci apostoła, jest ta, że Apostoł Piotr został ukrzyżowany w Rzymie, głową w dół, na krzyżu w kształcie litery „x”, wypełniając proroctwo Jezusa (Ew. Jana 21:18).
Fakt, że wszyscy apostołowie byli gotowi umrzeć męczeńską śmiercią, odmawiając wyparcia się swojej wiary w Chrystusa – jest ogromnym dowodem na to, że oni naprawdę byli świadkami zmartwychwstania Jezusa Chrystusa.
Podsumowanie
Podsumowując, dostępne źródła historyczne i tradycja Kościoła w przeważającej większości wskazują, że Jan Ewangelista był jedynym spośród dwunastu apostołów, który nie zginął śmiercią męczeńską, lecz dożył późnej starości i zmarł śmiercią naturalną w Efezie około 98-100 roku.
Jako bliski uczeń Jezusa, świadek najważniejszych wydarzeń z Jego życia, autor Ewangelii, Listów i Apokalipsy, Jan odegrał kluczową rolę w kształtowaniu wczesnego chrześcijaństwa. Jego długie życie pozwoliło mu na przekazanie nauk Jezusa kolejnym pokoleniom wiernych i utrwalenie ich w formie pism, które do dziś stanowią fundament wiary chrześcijańskiej.
Fakt, że Jan jako jedyny z apostołów uniknął męczeńskiej śmierci, jest interesującym aspektem historii wczesnego Kościoła i pokazuje różnorodność dróg, jakimi podążali uczniowie Chrystusa w wypełnianiu swojej misji głoszenia Ewangelii.