– protokoły sądowe spisane przez urzędnika Sanhedrynu
Dokument opatrzony pieczęcią Wysokiej Rady, sporządzony przez Eleazara ben Natana, urzędowego skrybę Sanhedrynu
Protokół wstępny
14 Nisan, rok 3790 od Stworzenia Świata (30/33 r. n.e.)
Ja, Eleazar ben Natan, syn Natana z pokolenia Lewiego, skryba urzędowy przy Wysokiej Radzie Sanhedrynu, zgodnie z powierzonymi mi obowiązkami, rozpoczynam sporządzanie protokołu z nadzwyczajnego posiedzenia sądu zwołanego przez arcykapłana Kajfasza w sprawie Jeszuy ben Josefa z Nazaretu, oskarżonego o bluźnierstwo, fałszywe prorokowanie i podburzanie ludu przeciwko świątyni oraz władzy rzymskiej.
Posiedzenie to ma charakter wyjątkowy ze względu na czas jego zwołania – wieczorem w przeddzień święta Paschy – oraz miejsce – prywatna rezydencja arcykapłana zamiast zwyczajowej sali posiedzeń Sanhedrynu (Liszkat ha-Gazit). Arcykapłan uzasadnił te nadzwyczajne okoliczności koniecznością szybkiego rozpatrzenia sprawy przed świętem oraz względami bezpieczeństwa, z uwagi na licznych zwolenników oskarżonego przebywających w Jerozolimie na czas Paschy.
Niniejszym poświadczam, że niżej zapisane słowa i wydarzenia są zgodne z prawdą, wedle mojej najlepszej wiedzy i umiejętności.
Skład orzekający:
- Józef Kajfasz, arcykapłan i przewodniczący Sanhedrynu
- Annasz ben Set, były arcykapłan, teść Kajfasza
- Aleksandr ben Szymon, przełożony straży świątynnej
- Johanan ben Zakkai, uczony w Piśmie
- Gamaliel, uczony w Piśmie (nieobecny)
- Nikodem ben Gorion, członek Rady (przybył później)
- Józef z Arymatei, członek Rady (przybył później)
- [Pozostałych członków Rady wymieniono w załączniku, który nie zachował się]
Uwaga osobista: Zwracam uwagę, że na tym wstępnym posiedzeniu nie zgromadzono wymaganej prawem liczby 23 sędziów dla spraw mogących skutkować wyrokiem śmierci. Odnotowuję to dla porządku, zgodnie z moimi obowiązkami skryby, zachowując należny szacunek dla autorytetu arcykapłana.
Wprowadzenie oskarżonego
Godzina: około trzeciej straży nocnej (ok. 23:00-24:00)
Oskarżony Jeszua ben Josef z Nazaretu został wprowadzony przez straż świątynną. Wygląd: mężczyzna w wieku około 33 lat, średniego wzrostu, noszący zwykłą galilejską tunikę, z brodą i długimi włosami, bez widocznych obrażeń. Na nadgarstkach ślady po więzach, zachowanie spokojne.
Arcykapłan Kajfasz rozpoczął przesłuchanie od formalnego przedstawienia natury zgromadzenia i zarzutów:
Kajfasz: „Stoisz przed Wysoką Radą, oskarżony o poważne przestępstwa przeciwko Prawu Mojżeszowemu i pokojowi w naszym narodzie. Czy rozumiesz powagę swojej sytuacji?”
Oskarżony: [milczenie]
Kajfasz: „Otrzymaliśmy liczne świadectwa o twoich naukach i czynach. Mówisz o sobie, że jesteś Mesjaszem, Synem Bożym. Czy potwierdzasz te słowa?”
Oskarżony: [milczenie]
Annasz: „Pytamy cię o twoją naukę i o twoich uczniów. Jaką doktrynę głosisz w synagogach i na placach?”
Oskarżony: „Ja przemawiałem jawnie przed światem. Nauczałem zawsze w synagodze i w świątyni, gdzie gromadzą się wszyscy Żydzi. Potajemnie zaś nie nauczałem niczego. Dlaczego mnie pytasz? Zapytaj tych, którzy słyszeli, co im mówiłem. Oni wiedzą, co powiedziałem.”
W tym momencie jeden ze strażników uderzył oskarżonego w twarz.
Strażnik: „Tak odpowiadasz arcykapłanowi?”
Oskarżony: „Jeżeli źle powiedziałem, udowodnij, co było złego. A jeżeli dobrze, to dlaczego mnie bijesz?”
Uwaga osobista: Jako skryba muszę odnotować, że uderzenie oskarżonego przed wydaniem wyroku jest sprzeczne z procedurą sądową. Przepis ten został naruszony w obecności arcykapłana, który nie zareagował na to przekroczenie.
Przesłuchanie świadków
Godzina: początek czwartej straży nocnej (ok. 1:00-2:00)
Wprowadzono pierwszych świadków oskarżenia. Zgodnie z Prawem, dla każdego zarzutu wymagane jest świadectwo co najmniej dwóch zgodnych świadków.
Świadek 1: „Słyszałem, jak ten człowiek mówił: 'Zburzę tę świątynię uczynioną ręką ludzką i w ciągu trzech dni zbuduję inną, nie ręką ludzką zbudowaną’.”
Świadek 2: „Tak, ja również to słyszałem, ale on powiedział: 'Mogę zburzyć świątynię Bożą i w ciągu trzech dni ją odbudować’.”
Kajfasz: „Czy świadectwa te są zgodne?”
Aleksandr: „Nie, Najwyższy Kapłanie. Jeden świadek twierdzi, że oskarżony groził zburzeniem świątyni, drugi, że jedynie twierdził, iż ma możliwość to uczynić.”
Kajfasz (do oskarżonego): „Nic nie odpowiadasz na to, co oni zeznają przeciwko tobie?”
Oskarżony: [milczenie]
Wprowadzono kolejnych świadków, których zeznania również wykazywały rozbieżności dotyczące dokładnych słów oskarżonego o świątyni, szabacie i jego stosunku do Prawa Mojżeszowego.
Uwaga osobista: Jako skryba muszę odnotować, że mamy tu do czynienia z problemem niewystarczającej zgodności świadków, co według Prawa powinno skutkować oddaleniem tych konkretnych zarzutów.
W tym momencie przybyli spóźnieni członkowie Rady, w tym Nikodem i Józef z Arymatei. Nikodem natychmiast zgłosił zastrzeżenie co do procedury:
Nikodem: „Z jakiego powodu prowadzimy ten proces nocą, wbrew naszemu prawu? I dlaczego nie ma tu pełnego składu Rady wymaganego dla spraw gardłowych?”
Kajfasz: „Okoliczności są wyjątkowe, czas nagli z uwagi na zbliżające się święto. Ponadto, to jedynie przesłuchanie wstępne, nie wydajemy jeszcze wyroku.”
Nikodem: „Jeśli to jedynie przesłuchanie wstępne, dlaczego oskarżony jest traktowany jak już uznany za winnego?”
Kajfasz: „Twoją troskę o procedury doceniamy, Nikodemie, ale pozwól, że będziemy kontynuować.”
Bezpośrednie pytanie arcykapłana
Godzina: środek czwartej straży nocnej (ok. 2:00-3:00)
Wobec niejednoznaczności świadectw, arcykapłan Kajfasz postanowił zapytać oskarżonego bezpośrednio, powstając ze swojego miejsca i podchodząc bliżej:
Kajfasz: „Zaklinam cię na Boga żywego, powiedz nam: Czy ty jesteś Mesjasz, Syn Boży?”
W sali zapadła głęboka cisza.
Oskarżony: „Ty powiedziałeś. Ale powiadam wam: Odtąd ujrzycie Syna Człowieczego, siedzącego po prawicy Wszechmocnego i nadchodzącego na obłokach niebieskich.”
Reakcja w sali była natychmiastowa. Arcykapłan rozdarł swoje szaty w geście zgorszenia.
Kajfasz: „Zbluźnił! Na cóż nam jeszcze potrzeba świadków? Oto teraz słyszeliście bluźnierstwo. Co sądzicie?”
Większość obecnych członków Rady odpowiedziała:
Członkowie Rady: „Winien jest śmierci!”
Józef z Arymatei: „Sprzeciwiam się! Nie możemy wydawać wyroku śmierci na podstawie jednego nocnego przesłuchania, bez pełnego składu Rady!”
Nikodem: „Popieram sprzeciw! To niezgodne z naszym prawem. Ponadto, czy jego słowa rzeczywiście stanowią bluźnierstwo? Nie wypowiedział przecież imienia Bożego, ani nie przypisał sobie boskich atrybutów w sposób jednoznaczny.”
Kajfasz: „Czy nazwanie siebie 'Synem Bożym’ i ogłoszenie, że zasiądzie po prawicy Mocy, nie jest jednoznaczne? Czy odniesienie do 'nadchodzenia na obłokach niebieskich’ nie jest przywłaszczeniem sobie boskich atrybutów? To bluźnierstwo najprostsze do zrozumienia!”
Aleksandr: „Rada stwierdziła, że jest winien. Teraz musimy przedstawić sprawę namiestnikowi rzymskiemu, gdyż tylko on może wydać wyrok śmierci. Proponuję przerwę, by przygotować się do spotkania z Piłatem o świcie.”
Uwaga osobista: Jako skryba muszę odnotować, że ta część procesu odbyła się z naruszeniem licznych przepisów naszego prawa: 1) przeprowadzono ją nocą, 2) bez wymaganego pełnego składu sędziowskiego, 3) bez wymaganego dnia przerwy przed wydaniem wyroku w sprawie gardłowej, 4) bez właściwego głosowania, rozpoczynając od najmłodszego członka Rady, by nie był on pod wpływem starszych. Odnotowuję te nieprawidłowości zgodnie z moim obowiązkiem, mimo ryzyka, jakie to dla mnie stanowi.
Przerwa w posiedzeniu
Godzina: koniec czwartej straży nocnej (ok. 4:00-5:00)
Posiedzenie przerwano do świtu. Oskarżony pozostał pod strażą w rezydencji arcykapłana. Niektórzy członkowie straży świątynnej, pilnujący go, zaczęli go szydzić, bili go i pluli na niego, zakrywając mu twarz i mówiąc: „Prorokuj, Mesjaszu, kto cię uderzył?”
Uwaga osobista: Jako skryba muszę odnotować, że takie traktowanie oskarżonego przed ostatecznym wyrokiem jest niezgodne z naszym prawem i tradycją sprawiedliwości.
Niektórzy członkowie Rady, w tym Nikodem i Józef z Arymatei, odeszli w proteście przeciwko procedurze. Inni pozostali, by przygotować formalną skargę dla namiestnika rzymskiego.
Wznowienie posiedzenia – poranek
Godzina: po wschodzie słońca (ok. 6:00-7:00)
O świcie zwołano formalne posiedzenie pełnego Sanhedrynu w tradycyjnej sali obrad, aby nadać poprzednim decyzjom pozory legalności. Oskarżony został ponownie wprowadzony, tym razem z widocznymi obrażeniami twarzy po nocnym pobiciu.
Kajfasz: „Jeśli jesteś Mesjaszem, powiedz nam.”
Oskarżony: „Jeśli wam powiem, nie uwierzycie Mi, a jeśli was zapytam, nie odpowiecie Mi ani nie wypuścicie. Ale odtąd Syn Człowieczy będzie siedział po prawej stronie mocy Bożej.”
Członkowie Rady: „Więc ty jesteś Synem Bożym?”
Oskarżony: „Wy mówicie, że ja jestem.”
Członkowie Rady: „Na cóż nam jeszcze potrzeba świadectwa? Sami usłyszeliśmy z jego ust.”
Uwaga osobista: To porannego posiedzenie nie zmieniało faktu, że cały proces odbył się bez wymaganego dnia przerwy między oskarżeniem a wyrokiem w sprawie gardłowej. Było to jedynie próbą nadania proceduralnej poprawności wcześniejszej decyzji.
Przygotowanie do spotkania z Piłatem
Godzina: wczesny poranek (ok. 7:00-8:00)
Arcykapłan Kajfasz, wraz z Annaszem i kilkoma starszymi, opracowali strategię przedstawienia sprawy namiestnikowi rzymskiemu. Ponieważ Piłat prawdopodobnie nie zainteresowałby się oskarżeniem o bluźnierstwo przeciwko żydowskiemu Bogu, postanowiono podkreślić polityczne aspekty sprawy:
- Oskarżony twierdzi, że jest „Królem Żydowskim”, co stanowi zagrożenie dla władzy cesarza.
- Oskarżony podburza lud, namawiając do niepłacenia podatków.
- Oskarżony gromadzi zwolenników, co może prowadzić do zamieszek podczas święta Paschy.
Kajfasz: „Rzymianie nie dbają o nasze sprawy religijne, ale obawiają się buntu. Musimy przekonać Piłata, że ten człowiek stanowi zagrożenie dla rzymskiego pokoju.”
Aleksandr: „Co z jego zwolennikami? Są liczni w mieście z powodu święta.”
Annasz: „Większość to prości Galilejczycy. Bez przywódcy rozpierzchną się. Poza tym, wielu z tych, którzy witali go przed kilkoma dniami, teraz odwróciło się od niego, widząc, że nie jest mesjaszem politycznym, jakiego oczekiwali.”
Kajfasz: „Zabierzmy go do Piłata. Nie możemy zwlekać.”
Przekazanie oskarżonego władzy rzymskiej
Godzina: ranek (ok. 8:00-9:00)
Oskarżony został wyprowadzony z siedziby Sanhedrynu i pod strażą świątynną poprowadzony do pretorium, siedziby namiestnika rzymskiego. Członkowie Sanhedrynu nie weszli do pretorium, aby nie zanieczyścić się rytualnie przed świętem Paschy.
Piłat wyszedł do nich na zewnątrz.
Piłat: „Jakie oskarżenie wnosicie przeciwko temu człowiekowi?”
Kajfasz: „Gdyby to nie był złoczyńca, nie wydalibyśmy go tobie.”
Piłat: „Weźcie go i osądźcie według waszego prawa.”
Kajfasz: „Nam nie wolno nikogo zabić. Ten człowiek podburza nasz naród, zabrania płacić podatki Cezarowi i nazywa siebie Mesjaszem, Królem.”
W tym momencie moje obowiązki jako skryby Sanhedrynu zakończyły się, gdyż oskarżony znalazł się pod jurysdykcją rzymską. Dalszy przebieg procesu przed Piłatem, odesłanie do Heroda Antypasa i ostateczny wyrok nie należą już do moich kompetencji dokumentacyjnych. Zgodnie z późniejszymi relacjami świadków, namiestnik rzymski, mimo wyrażonych wątpliwości co do winy oskarżonego, uległ naciskom tłumu i wydał wyrok śmierci przez ukrzyżowanie, który wykonano tego samego dnia.
Uwagi końcowe skryby
Spisane 16 Nisan, rok 3790 od Stworzenia Świata
Jako urzędowy skryba Sanhedrynu, zobowiązany jestem do bezstronnego dokumentowania przebiegu posiedzeń Rady. Muszę jednak z ciężkim sercem odnotować, że proces Jeszuy z Nazaretu odbył się z naruszeniem wielu fundamentalnych zasad naszego prawa, w tym:
- Przeprowadzono go nocą, gdy prawo wymaga rozpraw w ciągu dnia.
- Odbył się w przeddzień święta, gdy rozprawy sądowe są zabronione.
- Wyrok zapadł tego samego dnia co oskarżenie, bez wymaganego dnia przerwy na refleksję.
- Podczas wstępnego przesłuchania nie było wymaganej liczby sędziów.
- Głosowanie nie rozpoczęło się od najmłodszego członka Rady, jak wymaga procedura.
- Oskarżony był bity i poniżany przed wydaniem wyroku.
- Nie zapewniono odpowiedniej obrony oskarżonemu.
- Zarzuty przedstawione Piłatowi różniły się od tych, które rozpatrywał Sanhedryn.
Jako człowiek przywiązany do Prawa Mojżeszowego i tradycji sprawiedliwości naszych przodków, nie mogę milczeć wobec tych naruszeń, nawet jeśli oskarżony rzeczywiście był winny bluźnierstwa, o które go oskarżono.
Składam ten protokół w archiwum Sanhedrynu, zgodnie z moimi obowiązkami, ze świadomością, że może on nigdy nie ujrzeć światła dziennego z uwagi na polityczne okoliczności tej sprawy.
Eleazar ben Natan Skryba Sanhedrynu [Tu widnieje oficjalna pieczęć urzędowa]
Epilog – Notatka odkrywcy
Poniższy tekst został dodany znacznie później, najprawdopodobniej w XX wieku, i nie stanowi części oryginalnego dokumentu:
Powyższy dokument odnaleziono w 1947 roku wśród zwojów z Qumran, w jaskini oddzielonej od głównych odkryć. Jego autentyczność jest przedmiotem ożywionej debaty wśród historyków i biblistów. Zwolennicy autentyczności wskazują na szczegółową znajomość żydowskich procedur sądowych oraz niuanse polityczne okresu, przeciwnicy podkreślają brak innych dokumentów potwierdzających istnienie skryby o imieniu Eleazar ben Natan oraz pewne zbieżności z ewangelicznymi opisami procesu Jezusa, co może sugerować inspirację Nowym Testamentem.
Niezależnie od rozstrzygnięcia kwestii autentyczności, dokument stanowi fascynujący wgląd w możliwy przebieg procesu Jezusa z perspektywy żydowskiego urzędnika, uwrażliwionego na proceduralne aspekty postępowania, a jednocześnie świadomego politycznych nacisków wpływających na decyzje Sanhedrynu.
Prof. Daniel Steinberg Instytut Archeologii Biblijnej Uniwersytet Hebrajski w Jerozolimie 2023