– relacja kobiety asystującej przy narodzinach w czasie spisu
23 dzień miesiąca Kislew, rok 3755 od stworzenia świata
Nasz mały Betlejem jest przepełniony jak nigdy wcześniej. Ten przeklęty spis ludności zarządzony przez Rzymian sprowadził tutaj tłumy z całej okolicy. Każdy, kto pochodzi z rodu Dawida, musi tu przybyć, by dać się zapisać. Gospody przepełnione, domy mieszkańców przyjmują krewnych z najdalszych zakątków, nawet stajnie i szopy są zajmowane przez tych, którzy nie znaleźli lepszego schronienia.
Dla akuszerki to czas wytężonej pracy. Wśród przybyszów jest wiele kobiet w ciąży, niektóre bliskie rozwiązania. Trudno sobie wyobrazić, jak ciężko musi być podróżować w takim stanie, zwłaszcza zimą, po wyboistych drogach, często pieszo lub na grzbiecie osła. Już dwie kobiety urodziły pod moją opieką od początku spisu, obie przybyłe z Galilei. Na szczęście porody przebiegły bez komplikacji.
Obawiam się, że przed końcem spisu będę miała jeszcze więcej pracy. Dziś widziałam na targu młodą dziewczynę, niemal dziecko jeszcze, której brzuch wskazywał na zaawansowaną ciążę. Szła z mężczyzną znacznie starszym od siebie, prawdopodobnie mężem. Wyglądali na zmęczonych i zagubionych, typowi przybysze z prowincji. Pytali o miejsce na nocleg, ale wątpię, by cokolwiek znaleźli w tym tłumie. Może powinnam była zaoferować im swoją pomoc od razu, ale byłam zajęta kupowaniem ziół do naparów. Poza tym… jest tylu potrzebujących. Nie mogę pomóc wszystkim.
24 dzień miesiąca Kislew
Późna noc. Jestem wykończona po całym dniu biegania od domu do domu. Trzy kobiety potrzebowały mojej pomocy – jedna z miejscowych, dwie przybyłe na spis. Shoshana, żona kowala, urodziła swojego czwartego syna, silnego i głośnego jak jego ojciec. Rodzina z Judei, zatrzymana u krewnych, powitała córeczkę – maleńką, ale zdrową. Natomiast młoda kobieta z Nazaretu straciła dziecko w czwartym miesiącu. Biedactwo, płakała tak rozpaczliwie, że moje serce pękało. Podróż była zbyt męcząca dla jej wątłego ciała.
Tej nocy śniłam dziwny sen. Widziałam niebo rozświetlone niezwykłym blaskiem, jaśniejszym niż księżyc w pełni. I słyszałam głosy – nie zwykłe ludzkie głosy, ale coś, czego nie potrafię opisać. Jakby… śpiew, ale piękniejszy niż wszystko, co słyszałam w świątyni. Obudziłam się z dziwnym uczuciem, że coś ważnego się wydarzy. Może to tylko zmęczenie.
25 dzień miesiąca Kislew
Jestem zbyt poruszana, by spać, więc zapisuję wszystko, póki pamięć jest świeża. Nigdy nie zapomnę tej nocy. Nigdy.
Wszystko zaczęło się, gdy po kolacji zapukał do moich drzwi młody pasterz, Reuben. Znam go, bo pomogłam przyjść na świat jego siostrze w zeszłym roku. Był roztrzęsiony, mówił chaotycznie.
„Chana, akuszerko, musisz iść ze mną! Jest kobieta, młoda, ma rodzić, nie ma nikogo do pomocy!”
Natychmiast sięgnęłam po swoją torbę z narzędziami i ziołami.
„Gdzie ona jest?” – zapytałam.
„W stajni Jakuba, tej przy drodze do Jerozolimy. Nie mogli znaleźć miejsca w gospodzie.”
W stajni! Adonai Elohim, co za czasy nastały, gdy kobiety muszą rodzić wśród zwierząt!
Szliśmy szybko przez ciemne uliczki Betlejem. Reuben opowiadał nieskładnie, że pilnował owiec na wzgórzach z innymi pasterzami, gdy nagle całe niebo rozświetliło się. Pojawił się anioł – tak, anioł! – który ogłosił narodziny Mesjasza, Zbawiciela w mieście Dawida. Powiedział, że znajdą Dziecię owinięte w pieluszki i położone w żłobie.
Pomyślałam, że chłopak ma gorączkę albo wypił za dużo młodego wina. Anioły nie ukazują się pasterzom! Ale nie miałam czasu na dyskusje – jeśli rzeczywiście jakaś kobieta rodziła w stajni, potrzebowała mojej pomocy bardziej niż kiedykolwiek.
Dotarliśmy na miejsce. Stajnia Jakuba to właściwie jaskinia wykuta w skale, używana jako schronienie dla zwierząt. Weszłam do środka i od razu rozpoznałam tę samą młodą kobietę, którą widziałam na targu. Leżała na sianie, a obok niej klęczał starszy mężczyzna, jej mąż. Między nimi… noworodek, już urodzony, owinięty w pasy tkaniny i ułożony w żłobie wyścielonym sianem.
Spóźniłam się. Dziecko przyszło na świat beze mnie.
Podeszłam do kobiety. Wyglądała niezwykle spokojnie jak na kogoś, kto właśnie urodził pierwsze dziecko bez pomocy akuszerki, w stajni, daleko od domu.
„Jestem Chana, akuszerka” – przedstawiłam się. „Przysłał mnie pasterz. Czy wszystko w porządku?”
Uśmiechnęła się do mnie – nigdy nie zapomnę tego uśmiechu, pełnego jakiegoś wewnętrznego światła.
„Tak, dziękuję. Mam na imię Miriam, a to mój mąż Josef. Wszystko poszło… dobrze. Bardzo dobrze.”
„A dziecko? Chłopiec? Zdrowy?”
„Tak. Ma na imię Jeshua.”
Zbadałam ją szybko, profesjonalnie. Nie było nadmiernego krwawienia, łożysko odeszło prawidłowo. Potem zajęłam się dzieckiem – zdrowy, donoszony chłopiec, oddychający regularnie, o silnym krzyku. Jedyne, co mnie zaskoczyło, to czystość. Zarówno matka, jak i dziecko byli zadziwiająco czyści jak na poród, który odbył się w stajni, bez pomocy.
„Kto wam pomógł przy porodzie?” – zapytałam, zdziwiona.
Josef i Miriam wymienili spojrzenia.
„Bóg nam pomógł,” odpowiedział Josef. „Wszystko poszło… inaczej niż można by się spodziewać.”
Nagle usłyszeliśmy głosy na zewnątrz. To przybyli pasterze, cała grupa, prowadzona przez Reubena. Weszli nieśmiało do stajni, a potem – ku mojemu zdumieniu – padli na kolana przed żłobem, jak przed królem! Opowiadali o aniołach, o świetle na niebie, o wielkiej radości, która ma być udziałem wszystkich ludzi.
Józef i Miriam nie wydawali się zaskoczeni. Przyjmowali pasterzy spokojnie, z godnością, jakby… jakby spodziewali się gości.
Nie wiem, jak długo tam stałam, obserwując tę niezwykłą scenę. W końcu pasterze odeszli, a ja zostałam, by upewnić się, że matka i dziecko na pewno są bezpieczni.
Miriam musiała zauważyć moje zmieszanie, bo gdy zostałyśmy same (Josef wyszedł szukać czystej wody), powiedziała cicho:
„Wiem, że to wszystko musi wydawać ci się dziwne, Chano.”
„Tak,” przyznałam. „Nie rozumiem. Kim jesteście? Dlaczego pasterze kłaniają się waszemu dziecku?”
Zawahała się, jakby rozważając, ile może mi powiedzieć. W końcu odparła:
„To długa historia. Ale mój syn… on nie jest zwyczajnym dzieckiem. Jest obiecanym przez Boga. Mesjaszem.”
W pierwszej chwili pomyślałam, że to skutki wyczerpania po porodzie. Albo może gorączka połogowa? Ale jej spojrzenie było jasne, skupione. Nie było w nim szaleństwa, tylko niezachwiana pewność.
„Mesjasz? Tu, w stajni? Urodzony przez dziewczynę z Nazaretu?”
Uśmiechnęła się łagodnie.
„Czy Bóg nie działa często w sposób, jakiego się nie spodziewamy? Czy prorocy nie mówili, że przyjdzie z nieznanego miejsca, pokorny, by służyć?”
Nie wiedziałam, co odpowiedzieć. Całe moje doświadczenie akuszerki, cała wiedza o świecie nie przygotowały mnie na tę rozmowę.
Gdy wyszłam ze stajni kilka godzin później, niebo było rozgwieżdżone jak nigdy dotąd. A jedna gwiazda świeciła jaśniej od innych, dokładnie nad miejscem, gdzie leżało Dziecię.
26 dzień miesiąca Kislew
Wróciłam do stajni dziś rano, przynosząc ze sobą świeże płótna, zioła i trochę jedzenia. Miriam karmiła dziecko, spokojnie i naturalnie, jak każda młoda matka. Josef pracował w kącie, naprawiając jakiś przedmiot. Wyglądali jak zwyczajna, uboga rodzina – gdyby nie to, co widziałam wczoraj.
Zapytałam, czy mogę zbadać dziecko. Miriam zgodziła się bez wahania. Maleństwo było spokojne, patrzyło na mnie ciemnymi oczami z uwagą, która wydawała się zbyt dojrzała dla noworodka. Wszystko z nim było w porządku – oddech, skóra, odruchy. Idealne, zdrowe dziecko.
Gdy trzymałam go w ramionach, poczułam coś dziwnego. Jak… szacunek? Bojaźń? Nie potrafię tego nazwać. Ale wiedziałam, że trzymam kogoś wyjątkowego. Nie wiem, czy to Mesjasz, jak twierdzi jego matka. Zostawiam takie sprawy rabinom i uczonym w Piśmie. Ale to nie jest zwyczajne dziecko. To wiem na pewno.
„Jak długo zostaniecie w Betlejem?” – zapytałam, oddając maleństwo matce.
„Nie wiemy jeszcze,” odpowiedział Josef. „Musimy się najpierw zarejestrować w spisie. A potem… zobaczymy, gdzie poprowadzi nas Bóg.”
Zaproponowałam, że postaram się znaleźć im lepsze zakwaterowanie niż stajnia. Znám kilka rodzin, które mogłyby przyjąć młodą matkę z dzieckiem. Ale Josef grzecznie odmówił.
„To miejsce jest… odpowiednie,” powiedział. „Tutaj nikt nas nie niepokoi. A poza tym, to tutaj miał się urodzić, według proroctwa.”
Nie naciskałam. Jeśli rzeczywiście wierzą, że ich syn jest Obiecanym, to mają swoje powody, by pozostać tam, gdzie się urodził.
Gdy wychodziłam, usłyszałam jak Miriam nuci kołysankę. Zwyczajna matka kołysząca swoje dziecko. Ale w jej głosie było coś, co sprawiło, że stanęłam na chwilę, słuchając. Coś, co przypomniało mi mój sen o niebiańskim śpiewie.
28 dzień miesiąca Kislew
Odwiedzałam młodą rodzinę codziennie przez ostatnie trzy dni. Za każdym razem znajdowałam ich w lepszej sytuacji. Ktoś – Miriam nie chciała powiedzieć kto – zaoferował im lepsze posłanie, koce, jedzenie. Dziecko rośnie prawidłowo, ma dobry apetyt. Miriam, mimo młodego wieku, okazuje się być znakomitą matką – cierpliwą, uważną, pełną miłości.
Dziś, gdy przyszłam, zastałam w stajni gości. Byli to dostojni mężczyźni, bogato ubrani, o wyglądzie wskazującym na dalekie strony. Ich akcent, gdy mówili po aramejsku, był dla mnie niezrozumiały. Razem z nimi byli tłumacze i służący.
Poczekałam na zewnątrz, nie chcąc przeszkadzać. Kiedy wyszli, Josef zauważył mnie i zaprosił do środka. Był poruszony.
„To byli mędrcy ze Wschodu,” powiedział. „Astrologowie, którzy studiują gwiazdy. Przybyli, by oddać cześć naszemu synowi. Mówią, że zobaczyli jego gwiazdę i podążali za nią przez wiele miesięcy.”
„Jego gwiazdę?”
„Tak. Nowa gwiazda pojawiła się na niebie w czasie jego poczęcia. Oni wierzą, że to znak narodzin wielkiego króla.”
Spojrzałam na żłób, gdzie spało spokojnie Dziecię. Król? To maleństwo? Urodzony w stajni, przez nieznaną dziewczynę z Galilei? A jednak… przybyli mędrcy z daleka, by oddać mu pokłon. Pasterze padali przed nim na kolana.
„Przynieśli dary,” kontynuował Josef. „Złoto, kadzidło i mirrę.”
Teraz zauważyłam bogate szkatuły ustawione obok posłania. Dary godne króla, nie biednego dziecka z prowincji.
„Ostrzegli nas też przed Herodem,” dodał ciszej. „Podobno pytał ich o 'nowo narodzonego króla żydowskiego’. Chciał, żeby mu powiedzieli, gdy go znajdą. Ale oni mieli sen, ostrzeżenie, by nie wracać do Heroda.”
Zadrżałam. Herod, nasz „król” ustanowiony przez Rzymian, jest znany ze swojej bezwzględności i paranoi. Zabił już wielu członków własnej rodziny, podejrzewając ich o spiskowanie przeciwko niemu. Co zrobiłby dziecku, o którym mówią, że jest prawowitym królem żydowskim?
„Musicie być ostrożni,” powiedziałam, nagle przestraszona o tę młodą rodzinę. „Herod ma szpiegów wszędzie.”
„Wiemy,” odpowiedziała Miriam. Jej twarz była spokojna, ale w oczach dostrzegłam troskę. „Bóg nas poprowadzi. Zawsze nas prowadził.”
Obiecałam, że będę milczeć o wszystkim, co widziałam i słyszałam. Nikt nie dowie się ode mnie o dziecku, o pasterzach, o mędrcach ze Wschodu. Choć nie wiem, czy to wystarczy, by je ochronić. Wieści rozchodzą się szybko, zwłaszcza te niezwykłe.
30 dzień miesiąca Kislew
Gdy przyszłam dziś z samego rana do stajni, zastałam ją pustą. Josef, Miriam i dziecko zniknęli. Pozostały tylko ślady ich obecności – trochę siana tam, gdzie spali, węgle w prowizorycznym palenisku. Żadnych osobistych rzeczy, żadnej notatki.
Zapytałam właściciela stajni, czy wie, dokąd się udali. Wzruszył ramionami.
„Wyszli przed świtem. Mężczyzna wspomniał coś o powrocie do domu, ale nie mówił gdzie dokładnie.”
Poczułam ukłucie żalu. Chciałam pożegnać się z Miriam, z małym Jeshuą. Mam tyle pytań, które pozostaną bez odpowiedzi. Czy rzeczywiście jest Mesjaszem? Co to oznacza? Co go czeka?
Ale może tak jest lepiej. Jeśli Herod rzeczywiście ich szuka, im mniej osób wie o ich planach, tym bezpieczniej dla nich.
A jednak jestem wdzięczna, że mogłam być świadkiem tych wydarzeń. Że mogłam trzymać w ramionach dziecko, które pasterze i mędrcy uznali za kogoś wyjątkowego. Że mogłam patrzeć w jego oczy, które wydawały się widzieć więcej niż oczy zwykłego noworodka.
Nie wiem, czy kiedykolwiek ich jeszcze spotkam. Czy usłyszę o nich w przyszłości. Ale cokolwiek się stanie, będę pamiętać tę noc w Betlejem, gdy niebo rozświetliło się niezwykłym blaskiem, a w żłobie, wśród zwierząt, narodziło się dziecko, które jedni nazywają Mesjaszem, a inni królem.
A ja? Ja po prostu trzymałam go w ramionach, badałam jego maleńkie ciałko, jak robiłam to z setkami innych noworodków. Robiłam to, co potrafię najlepiej – dbałam o jego zdrowie i bezpieczeństwo. Ale czuję, że byłam częścią czegoś większego, czegoś, co przekracza moje rozumienie.
10 dzień miesiąca Tevet
Straszliwe wieści z Betlejem i okolic. Żołnierze Heroda przybyli wczoraj o świcie i zaczęli zabijać wszystkie dzieci płci męskiej poniżej dwóch lat! Mówią, że było to na rozkaz samego króla. Nikt nie zna dokładnej przyczyny tej rzezi, ale krążą plotki, że Herod usłyszał o narodzinach dziecka, które miało zostać królem żydowskim, i postanowił wyeliminować zagrożenie.
Cały Betlejem pogrążony jest w żałobie. Matki opłakują swoje dzieci, ojcowie przysięgają zemstę, którą pewnie nigdy nie będą w stanie spełnić. A ja siedzę w swoim domu, drżąc ze strachu i ulgi jednocześnie. Ze strachu, bo byłam tak blisko tej rodziny, bo wiedziałam o proroctwie, o gwieździe, o mędrcach. Z ulgi, bo Josef i Miriam zdążyli uciec przed masakrą.
Teraz rozumiem ich pośpiech. Może mieli sen, jak mędrcy? Ostrzeżenie, by opuścić Betlejem zanim będzie za późno? Gdziekolwiek są, mam nadzieję, że dziecko jest bezpieczne. Że znaleźli schronienie daleko od szaleństwa Heroda.
Jako akuszerka, poświęciłam całe życie przynoszeniu dzieci na ten świat. Dbaniu o to, by pierwszy oddech nowego życia był silny i zdrowy. A teraz tyle niewinnych istnień zostało brutalnie przerwanych. Nie mogę przestać myśleć o dzieciach, przy których narodzinach asystowałam, które teraz leżą zimne w objęciach swoich matek.
Jeśli dziecko Miriam naprawdę jest Mesjaszem, modlę się, by wypełniło swoje przeznaczenie. By przyniosło nadzieję i sprawiedliwość do świata, który tak desperacko ich potrzebuje. By pewnego dnia położyło kres cierpieniu niewinnych.
1 dzień miesiąca Nisan, rok 3756 od stworzenia świata
Minęły miesiące od tamtych wydarzeń. Betlejem powoli wraca do normalności, choć blizny na sercach tych, którzy stracili dzieci, nigdy całkowicie się nie zagoją. Spis ludności zakończył się, większość przyjezdnych wróciła do swoich domów.
Wciąż nie mam wieści o Josefie, Miriam i ich synu. Czasem, gdy odbbieram kolejny poród, gdy trzymam w rękach nowe życie, wspominam maleńkiego Jeshuę i zastanawiam się, gdzie jest teraz, jak rośnie, czy jest bezpieczny.
Wczoraj rozmawiałam z jednym z pasterzy, tym samym, który przyprowadził mnie do stajni tamtej pamiętnej nocy. Zapytałam go, czy wciąż wierzy, że to był Mesjasz.
„Bez wątpienia,” odpowiedział z przekonaniem. „Widziałem anioły, Chano. Słyszałem ich głosy. I patrzyłem w oczy tego Dziecka – nie były to oczy zwykłego niemowlęcia.”
Muszę przyznać, że mam podobne odczucia. Widziałam setki, może tysiące noworodków w swojej praktyce. Ale nigdy takiego jak ten.
Może pewnego dnia usłyszymy więcej o chłopcu z Betlejem, urodzonym w stajni, ogłoszonym przez anioły, witanym przez pasterzy i mędrców. A może pozostanie ukryty, rosnąc w ciszy, czekając na odpowiedni moment, by wypełnić swoje przeznaczenie, jakiekolwiek by ono nie było.
Ja, Chana bat Reuben, akuszerka z Betlejem, mogę jedynie zapisać to, czego byłam świadkiem. Nie jestem prorokinią ani uczoną w prawie. Nie potrafię interpretować znaków ani proroctw. Ale wiem, co widziałam, wiem, co czułam.
I wiem, że tamtej zimowej nocy, wśród zwierząt i siana, w pokornych okolicznościach, które wydawały się tak nieodpowiednie, przyszło na świat Dziecko, którego narodziny były dość ważne, by rozświetlić niebo i przyciągnąć mędrców z najdalszych zakątków świata.
Co to oznacza? Czas pokaże. A ja będę czekać, nadstawiać ucha na wieści i pamiętać. Zawsze pamiętać.
Tu kończą się zapiski Chany bat Reuben, akuszerki z Betlejem.
[Dopisek znaleziony na ostatniej stronie notatnika, innym charakterem pisma i wyraźnie dodany wiele lat później:]
Odnalazłam ten notatnik wśród rzeczy mojej babki, Chany bat Reuben, po jej śmierci w jedenastym roku panowania cesarza Tyberiusza. Opowiadała mi tę historię wiele razy, gdy byłam dzieckiem, ale dopiero teraz, czytając jej własne słowa, zapisane tuż po tych wydarzeniach, w pełni rozumiem, jak głębokie wrażenie wywarło na niej to spotkanie.
Dziś, trzydzieści lat później, imię Jeshua (lub Jezus, jak nazywają go mówiący po grecku) jest znane w całej Judei, Galilei i poza ich granicami. Niektórzy nazywają go prorokiem, inni Mesjaszem, jeszcze inni bluźniercą. Mówią, że uzdrawia chorych, wskrzesza umarłych, naucza z mocą, jakiej nigdy wcześniej nie słyszano.
Nie wiem, czy to ten sam chłopiec, którego moja babka trzymała w ramionach w stajni w Betlejem. Ale lubię myśleć, że tak. Że kobieta, która pomogła przyjść na świat setkom dzieci, miała przywilej powitać również to Dziecko, którego narodziny podobno zmieniły bieg historii.
Zapisuję to dla moich własnych dzieci i wnuków, aby wiedziały, że ich prababka była częścią czegoś większego, czegoś, co przekraczało jej rozumienie, ale czego wielkość instynktownie wyczuwała.
– Hanna bat Sarah, wnuczka Chany, w dwudziestym roku po ukrzyżowaniu Jezusa z Nazaretu