Teologiczne i duchowe znaczenie postu w tradycji katolickiej

Artykuł napisany przez dr. teologii Tomasza Jasińskiego, Papieski Wydział Teologiczny

Wprowadzenie

Post jest jedną z najstarszych i najbardziej fundamentalnych praktyk duchowych w tradycji katolickiej. Stanowi istotny element życia duchowego, będąc nie tylko wyrazem ascezy, ale przede wszystkim środkiem pogłębienia relacji z Bogiem. W niniejszym artykule podejmiemy refleksję nad teologicznym i duchowym znaczeniem postu, jego biblijnym uzasadnieniem, historycznym rozwojem oraz współczesnym rozumieniem w Kościele katolickim.

Jako praktyka obecna w Kościele od czasów apostolskich, post nie jest jedynie formą wyrzeczenia czy rezygnacji z pokarmów, ale głębokim aktem duchowym, poprzez który wierny wchodzi w szczególną relację z Bogiem, odkrywa na nowo właściwą hierarchię wartości i otwiera się na potrzeby bliźnich. Post jest drogą do wewnętrznej wolności, środkiem oczyszczenia duszy i ciała oraz przygotowaniem do pełniejszego przeżywania tajemnic wiary.

Biblijne podstawy postu

Post w Starym Testamencie

Praktyka postu ma głębokie korzenie biblijne. W Starym Testamencie post był wyrazem pokuty i żalu za grzechy, ale także przygotowaniem do spotkania z Bogiem. Mojżesz pościł przez czterdzieści dni i nocy na górze Synaj, przygotowując się do otrzymania Dekalogu (Wj 34,28). Prorok Eliasz również pościł przez czterdzieści dni i nocy w drodze na górę Horeb, gdzie miał doświadczyć obecności Boga (1 Krl 19,8).

Post był także odpowiedzią na nawoływania proroków do nawrócenia. Prorok Joel wzywał naród do postu jako znaku szczerego nawrócenia: „Przeto i teraz jeszcze – wyrocznia Pana: Nawróćcie się do Mnie całym swym sercem, przez post i płacz, i lament” (Jl 2,12). Post zbiorowy praktykowany był w dniach pokuty narodowej, jak w przypadku mieszkańców Niniwy, którzy po usłyszeniu proroctwa Jonasza „ogłosili post i oblekli się w wory od największego do najmniejszego” (Jon 3,5).

W Księdze Izajasza znajdujemy głęboką refleksję nad istotą prawdziwego postu, który nie może ograniczać się do zewnętrznej praktyki, ale musi prowadzić do konkretnych postaw miłosierdzia i sprawiedliwości: „Czyż nie jest raczej ten post, który wybieram: rozerwać kajdany zła, rozwiązać więzy niewoli, wypuścić wolno uciśnionych i wszelkie jarzmo połamać; dzielić swój chleb z głodnym, wprowadzić w dom biednych tułaczy, nagiego, którego ujrzysz, przyodziać i nie odwrócić się od współziomków” (Iz 58,6-7).

Post w Nowym Testamencie

W Nowym Testamencie post zachowuje swoje znaczenie jako praktyka pokutna i przygotowawcza. Sam Jezus Chrystus rozpoczął swoją publiczną działalność od czterdziestodniowego postu na pustyni (Mt 4,2). Ten post był nie tylko naśladowaniem starotestamentalnych wzorców Mojżesza i Eliasza, ale także manifestacją Jego ludzkiej natury poddanej próbie oraz przygotowaniem do misji zbawczej.

Chrystus nauczał o właściwej postawie podczas postu: „Kiedy pościcie, nie bądźcie posępni jak obłudnicy. Przybierają oni wygląd ponury, aby pokazać ludziom, że poszczą. Zaprawdę, powiadam wam: już odebrali swoją nagrodę. Ty zaś, gdy pościsz, namaść sobie głowę i umyj twarz, aby nie ludziom pokazać, że pościsz, ale Ojcu twemu, który jest w ukryciu. A Ojciec twój, który widzi w ukryciu, odda tobie” (Mt 6,16-18). Jezus podkreślał, że prawdziwy post ma charakter wewnętrzny, jest przede wszystkim aktem duchowym, a nie publicznym pokazem pobożności.

Pierwsi chrześcijanie praktykowali post jako przygotowanie do ważnych wydarzeń i decyzji. Czytamy w Dziejach Apostolskich, że przed wysłaniem Barnaby i Szawła na misję apostołowie „odprawiwszy posty i modlitwy oraz włożywszy na nich ręce, wyprawili ich” (Dz 13,3). Również św. Paweł w swoich listach wspomina o poście jako elemencie życia chrześcijańskiego (2 Kor 6,5; 11,27).

Teologiczne znaczenie postu

Post jako akt wiary i uwielbienia

Z teologicznego punktu widzenia post jest przede wszystkim aktem wiary i uwielbienia Boga. Poprzez dobrowolne wyrzeczenie się pokarmu lub innych przyjemności człowiek wyznaje, że „nie samym chlebem żyje człowiek, lecz każdym słowem, które pochodzi z ust Bożych” (Mt 4,4). Post jest wyrazem uznania prymatu Boga w ludzkim życiu, postawienia Go na pierwszym miejscu, przed doczesnymi potrzebami i pragnieniami.

Św. Tomasz z Akwinu nauczał, że post spełnia trzy zasadnicze funkcje: poskramia pożądliwości ciała, wznosi umysł ku rzeczywistości duchowej oraz zadośćczyni za grzechy. Post jest zatem aktem cnoty umiarkowania, ale także sprawiedliwości wobec Boga, któremu człowiek oddaje cześć poprzez wyrzeczenie.

Post jako droga do wolności wewnętrznej

Post jest drogą do wewnętrznej wolności. Poprzez dobrowolne wyrzeczenie człowiek uczy się panowania nad swoimi pragnieniami i pożądaniami, odkrywa, że nie jest niewolnikiem swoich potrzeb fizycznych. Św. Leon Wielki nauczał: „Post oczyszcza duszę, wznosi zmysły, poddaje ciało duchowi.”

Post pomaga również w odkrywaniu właściwej hierarchii wartości. W świecie konsumpcjonizmu, gdzie człowiek jest nieustannie kuszony do zaspokajania coraz to nowych potrzeb materialnych, post przypomina o wartościach duchowych, które stanowią fundament prawdziwego szczęścia i spełnienia.

Post jako wyraz solidarności z ubogimi

Post ma również wymiar społeczny. Jest wyrazem solidarności z tymi, którzy cierpią głód i niedostatek nie z wyboru, lecz z konieczności. Poprzez dobrowolne wyrzeczenie wierny lepiej rozumie sytuację ubogich i jest bardziej skłonny do dzielenia się z potrzebującymi.

Papież Franciszek w orędziu na Wielki Post 2020 roku napisał: „Post oznacza zmianę naszego stosunku do innych i do stworzeń: od pokusy «pożerania» wszystkiego, celem zaspokojenia naszej zachłanności, do umiejętności cierpienia z miłości, która może wypełnić pustkę naszego serca.”

Post jako akt pokutny

Post zawsze miał w Kościele wymiar pokutny, był wyrazem skruchy za grzechy i pragnienia pojednania z Bogiem. Poprzez dobrowolne wyrzeczenie człowiek uznaje swoją grzeszność i potrzebę Bożego miłosierdzia. Katechizm Kościoła Katolickiego naucza: „Czasy i dni pokuty w ciągu roku liturgicznego (Wielki Post, każdy piątek jako wspomnienie śmierci Pana) są w Kościele specjalnym okresem praktyki pokutnej. Okresy te są szczególnie odpowiednie dla ćwiczeń duchowych, liturgii pokutnej, pielgrzymek o charakterze pokutnym, dobrowolnych wyrzeczeń, jak post i jałmużna, braterskiego dzielenia się z innymi (dzieła charytatywne i misyjne)” (KKK 1438).

Historyczny rozwój praktyki postu w Kościele

Post w pierwotnym Kościele

W pierwotnym Kościele post był praktykowany regularnie, zwłaszcza w środy i piątki, jako wspomnienie zdrady Judasza i śmierci Chrystusa. Dokument z II wieku „Didache” (Nauka Dwunastu Apostołów) zalecał: „Posty wasze niech nie przypadają razem z postami obłudników. Oni poszczą w poniedziałki i czwartki, wy natomiast pośćcie w środy i piątki.”

Szczególnego znaczenia nabrał post przed Paschą, który z czasem przekształcił się w czterdziestodniowy Wielki Post. Był on przygotowaniem nie tylko do uroczystości Zmartwychwstania Pańskiego, ale także do chrztu, który udzielany był w Wigilię Paschalną.

Post w pierwotnym Kościele miał charakter ścisły – oznaczał całkowitą wstrzemięźliwość od pokarmów aż do zachodu słońca. Po zachodzie słońca spożywano jeden skromny posiłek, wykluczający mięso, nabiał i często wino.

Rozwój praktyk postnych w średniowieczu

W średniowieczu nastąpił znaczny rozwój praktyk postnych. Poza Wielkim Postem i cotygodniowymi dniami pokuty (środy i piątki) wprowadzono posty przed większymi uroczystościami kościelnymi (wigilie), w dni kwartalne (tzw. suche dni) oraz w okresie Adwentu.

Post ścisły, polegający na całkowitej wstrzemięźliwości od pokarmów do zachodu słońca, z czasem został złagodzony. Pozwolono na spożywanie jednego posiłku około południa, później dodano lekką kolację. Stopniowo poszerzano także listę produktów dozwolonych w dni postne, zachowując jednak zakaz spożywania mięsa.

Warto zauważyć, że w średniowieczu post był nie tylko praktyką religijną, ale także elementem strukturyzującym życie społeczne. Kalendarz postny, obejmujący około 150 dni w roku, wyznaczał rytm życia całych społeczności, wpływał na gospodarowanie zapasami żywności, handel i zwyczaje kulinarne.

Reforma trydencka i późniejsze zmiany

Sobór Trydencki (1545-1563) potwierdził znaczenie postu jako praktyki pokutnej, przeciwstawiając się reformacyjnej krytyce postów jako „uczynków”. Jednak już w XVIII i XIX wieku zaczęto stopniowo łagodzić przepisy postne, dostosowując je do zmieniających się warunków życia i pracy.

Papież Pius XII w 1956 roku dokonał znacznej reformy prawa postnego, skracając post eucharystyczny i łagodząc inne przepisy. Kolejne zmiany przyniósł Sobór Watykański II i późniejsze reformy liturgiczne, które zachowały istotę postu, jednocześnie dostosowując jego formy do współczesnych warunków życia.

Współczesne rozumienie postu w Kościele katolickim

Aktualne przepisy postne

Obecnie obowiązujące przepisy postne w Kościele katolickim zostały określone w Kodeksie Prawa Kanonicznego z 1983 roku oraz w dokumentach poszczególnych Konferencji Episkopatów, które mogą dostosowywać ogólne zasady do warunków lokalnych.

Kodeks Prawa Kanonicznego stanowi: „Wstrzemięźliwość od spożywania mięsa lub innych pokarmów, zgodnie z zarządzeniem Konferencji Episkopatu, należy zachowywać we wszystkie piątki całego roku, chyba że w danym dniu przypada jakaś uroczystość. Natomiast wstrzemięźliwość i post obowiązują w Środę Popielcową oraz w Piątek Męki i Śmierci Pana naszego Jezusa Chrystusa” (kan. 1251).

Post polega na ograniczeniu ilości posiłków do jednego do syta oraz dwóch mniejszych, które łącznie nie mogą równać się jednemu do syta. Wstrzemięźliwość oznacza powstrzymanie się od spożywania pokarmów mięsnych.

Prawo kościelne określa także, kogo obowiązują przepisy postne: „Prawem o wstrzemięźliwości są związane osoby, które ukończyły czternasty rok życia, prawem zaś o poście są związane wszystkie osoby pełnoletnie, aż do rozpoczęcia sześćdziesiątego roku życia” (kan. 1252).

Duchowy wymiar postu w nauczaniu współczesnego Kościoła

Współczesne nauczanie Kościoła, choć łagodzi zewnętrzne formy postu, kładzie silny nacisk na jego duchowy wymiar. Sobór Watykański II w konstytucji „Sacrosanctum Concilium” podkreślił, że „pokuta okresu wielkopostnego powinna być nie tylko wewnętrzna i indywidualna, lecz także zewnętrzna i społeczna” (SC 110).

Św. Jan Paweł II nauczał, że „post pomaga nam zdobyć panowanie nad sobą, broni przed tym wszystkim, co prowadzi do zniewolenia. Dzięki niemu człowiek staje się bardziej wolny, a tym samym bliższy Bogu i ludziom, bardziej gotowy do słuchania słowa Bożego i wypełniania go”.

Papież Benedykt XVI podkreślał związek postu z modlitwą i jałmużną: „Post przedstawia się jako ważna praktyka ascetyczna, duchowa broń do walki z każdym możliwym nieuporządkowanym przywiązaniem do nas samych. Dobrowolna rezygnacja z przyjemności jedzenia i innych dóbr materialnych pomaga uczniowi Chrystusa panować nad innymi rodzajami głodu, których doświadcza nasza natura, a których zaspokojenie powinniśmy szukać w życiu duchowym”.

Papież Franciszek często wskazuje na związek postu z ekologią integralną i troską o stworzenie. W encyklice „Laudato si'” pisze: „Postawa nawrócenia zachęca chrześcijanina do zmiany stylu życia, które zbyt często przeniknięte jest hedonizmem i konsumpcjonizmem, bez względu na ich szkodliwe konsekwencje”.

Duchowe owoce praktyki postu

Post jako ćwiczenie duchowe

Post jest przede wszystkim ćwiczeniem duchowym, które pomaga w rozwoju cnót chrześcijańskich. Św. Bazyli Wielki nauczał: „Post rodzi proroków, umacnia potężnych; post czyni prawodawców mądrymi. Post jest dobrą strażą dla duszy, pewnym współmieszkańcem dla ciała, bronią dla mężnych, gimnazjonem dla atletów. Post odpiera pokusy, namaszcza do pobożności; jest towarzyszem trzeźwości, twórcą czystości.”

Poprzez praktykę postu wierny uczy się panowania nad sobą, rozwija cnotę umiarkowania, cierpliwości i wytrwałości. Post pomaga w walce z wadami, szczególnie z tymi, które wiążą się z nieuporządkowanym przywiązaniem do przyjemności zmysłowych.

Post jako otwarcie na modlitwę i słowo Boże

Post ściśle łączy się z modlitwą, tworząc przestrzeń do głębszego spotkania z Bogiem. Wyciszenie ciała poprzez ograniczenie pokarmów sprzyja wyciszeniu umysłu i większej koncentracji na modlitwie. Post uwrażliwia także na słowo Boże, pozwala usłyszeć je wyraźniej i przyjąć głębiej.

Św. Augustyn pisał: „Post oczyszcza duszę, wznosi umysł, poddaje ciało duchowi, czyni serce skruszonym i pokornym, rozprasza mgły pożądliwości, gasi ogień namiętności, zapala światło czystości.”

Post jako droga do nawrócenia i przemiany życia

Post jest skutecznym środkiem na drodze do nawrócenia i przemiany życia. Poprzez dobrowolne wyrzeczenie człowiek uświadamia sobie swoje przywiązania i zniewolenia, odkrywa głębiej swoją zależność od Boga i potrzebę Jego łaski.

Papież Franciszek w orędziu na Wielki Post 2019 roku napisał: „Post, na który nas wzywa Kościół w okresie Wielkiego Postu, jest przeżywany w poszukiwaniu prostszego stylu życia, prowadzącego do głębokiego nawrócenia; nawrócenia, które nie polega na zewnętrznych gestach, ale na przemianie serca.”

Post jako przygotowanie do świąt i uroczystości

W tradycji katolickiej post zawsze był przygotowaniem do ważnych świąt i uroczystości. Wielki Post przygotowuje do Paschy, post przed uroczystością Wniebowzięcia NMP czy przed Bożym Narodzeniem (w formie wstrzemięźliwości od pokarmów mięsnych w Wigilię) przygotowuje do głębszego przeżycia tych tajemnic wiary.

Post pomaga w przejściu od codzienności do świętowania, tworzy przestrzeń oczekiwania i tęsknoty, która znajduje swoje wypełnienie w radości święta. Jak pisał św. Leon Wielki: „To, co ujmujemy sobie przez wstrzemięźliwość, należy przeznaczyć na wsparcie ubogich, aby post nasz stał się pokarmem dla biednych.”

Post w relacji do innych praktyk duchowych

Jedność postu, modlitwy i jałmużny

W tradycji chrześcijańskiej post zawsze był ściśle związany z modlitwą i jałmużną. Te trzy praktyki wzajemnie się dopełniają i wzmacniają. Post bez modlitwy może stać się jedynie ćwiczeniem woli, modlitwa bez postu może być pozbawiona konkretnego wyrazu, a jałmużna bez postu i modlitwy może być jedynie zewnętrznym gestem.

Św. Piotr Chryzolog nauczał: „Post jest duszą modlitwy, a miłosierdzie jest życiem postu. Niech nikt ich nie rozdziela, bo nie mogą być rozdzielone. Kto ma tylko jedno z nich albo nie ma wszystkich trzech razem, ten nie ma nic.”

Post a Eucharystia

Szczególna relacja łączy post i Eucharystię. Post eucharystyczny, czyli powstrzymanie się od pokarmów i napojów (z wyjątkiem wody i lekarstw) przed przyjęciem Komunii św., jest wyrazem szacunku dla Najświętszego Sakramentu i przygotowaniem do spotkania z Chrystusem.

Post wielkopostny jest także przygotowaniem do pełnego uczestnictwa w misterium paschalnym, celebrowanym w liturgii Triduum Paschalnego. Poprzez wyrzeczenie i pokutę wierny przygotowuje się do odnowienia przyrzeczeń chrzcielnych i głębszego zjednoczenia z Chrystusem w Eucharystii.

Post a praktyki pokutne

Post jest jedną z form pokuty, obok modlitwy, jałmużny, aktów miłosierdzia, cierpliwego znoszenia cierpień czy wyrzeczeń. Katechizm Kościoła Katolickiego naucza: „Wewnętrzna pokuta chrześcijanina może wyrażać się w bardzo zróżnicowanych formach. Pismo święte i Ojcowie Kościoła kładą nacisk szczególnie na trzy formy: post, modlitwę i jałmużnę, które wyrażają nawrócenie w odniesieniu do samego siebie, do Boga i do innych” (KKK 1434).

Post jako forma pokuty ma charakter zadośćuczynienia za grzechy, ale przede wszystkim jest wyrazem pragnienia przemiany życia i powrotu do Boga.

Praktyczne wskazówki dotyczące postu

Różne formy postu

Post może przybierać różne formy, w zależności od możliwości i potrzeb duchowych poszczególnych osób. Poza tradycyjnym postem od pokarmów mięsnych czy ograniczeniem ilości posiłków, można praktykować:

Post jakościowy – rezygnacja z pewnych rodzajów pokarmów (np. słodyczy, alkoholu, kawy) lub ograniczenie do prostych, niewyszukanych potraw.
Post od mediów – ograniczenie korzystania z telewizji, internetu, mediów społecznościowych, co sprzyja wyciszeniu i refleksji.
Post od rozrywek – rezygnacja z przyjemności, takich jak koncerty, kino, teatr, spotkania towarzyskie.
Post od zakupów – ograniczenie zakupów do rzeczy niezbędnych, rezygnacja z konsumpcjonizmu.
Post od narzekania i krytyki – świadoma praca nad swoim językiem i myślami, unikanie narzekania, krytyki, plotek i oszczerstw.

Łączenie postu z modlitwą i miłosierdziem

Aby post przyniósł duchowe owoce, powinien być połączony z intensywniejszą modlitwą i uczynkami miłosierdzia. Czas i środki zaoszczędzone dzięki postowi można przeznaczyć na modlitwę, lekturę duchową, udział w nabożeństwach czy pomoc potrzebującym.

Post dostosowany do stanu zdrowia i obowiązków

Post powinien być dostosowany do stanu zdrowia, wieku, rodzaju pracy i innych okoliczności życia. Osoby chore, w podeszłym wieku, kobiety w ciąży i karmiące, a także wykonujące ciężką pracę fizyczną są zwolnione z obowiązku postu, choć mogą praktykować inne formy wyrzeczenia.

Ważne jest, aby post nie przeszkadzał w wypełnianiu obowiązków stanu – nie może on prowadzić do zaniedbywania rodziny, pracy czy nauki. Post ma służyć życiu duchowemu, a nie stawać się ciężarem uniemożliwiającym normalne funkcjonowanie.

Post jako droga do radości

Wbrew pozorom post nie jest praktyką smutku i przygnębienia, ale drogą do prawdziwej radości. Jezus nauczał: „Ty zaś, gdy pościsz, namaść sobie głowę i umyj twarz, aby nie ludziom pokazać, że pościsz, ale Ojcu twemu, który jest w ukryciu” (Mt 6,17-18). Namaszczenie głowy i umycie twarzy są symbolami radości i świątecznego nastroju.

Św. Jan Paweł II w orędziu na Wielki Post 1996 roku pisał: „Post prowadzi chrześcijanina do wzmocnienia w sobie życia wiary, do umocnienia ducha, do większej czujności, do radości ze zwycięstwa nad samym sobą.”

Wyzwania związane z postem we współczesnym świecie

Post w społeczeństwie konsumpcyjnym

Praktykowanie postu we współczesnym społeczeństwie konsumpcyjnym napotyka na szczególne wyzwania. Kultura dobrobytu, natychmiastowej gratyfikacji i nieustannej stymulacji zmysłowej sprawia, że idea dobrowolnego wyrzeczenia staje się trudna do zrozumienia i zaakceptowania.

Konsumpcjonizm, przekonanie, że szczęście można osiągnąć poprzez nabywanie dóbr materialnych i zaspokajanie coraz to nowych potrzeb, stoi w sprzeczności z duchem postu, który uczy, że prawdziwe szczęście płynie z wewnętrznej wolności i otwarcia na wartości duchowe.

Post a zdrowy styl życia

We współczesnej kulturze można zaobserwować pewne napięcie między religijnym rozumieniem postu a promowanymi ze względów zdrowotnych czy estetycznych dietami i poszczenie. Choć mogą one mieć pewne punkty wspólne (ograniczenie ilości spożywanych pokarmów, rezygnacja z niektórych produktów), różnią się zasadniczo motywacją i celem.

Post religijny ma na celu przede wszystkim duchowy rozwój, pogłębienie relacji z Bogiem i bliźnimi, podczas gdy diety i posty zdrowotne koncentrują się na fizycznych korzyściach – utracie wagi, oczyszczeniu organizmu, poprawie zdrowia czy wygladu. Chrześcijanin powinien zachować właściwą hierarchię wartości, nie czyniąc z troski o ciało najwyższej wartości, jednocześnie doceniając zdrowie jako dar Boży, o który należy dbać.

Post a sekularyzacja

W zsekularyzowanym społeczeństwie, gdzie wiara i praktyki religijne są spychane do sfery prywatnej, post może być niezrozumiany, a nawet budzić sprzeciw. Praktykowanie postu w miejscu pracy, szkole czy podczas spotkań towarzyskich może wymagać wyjaśnienia i uzasadnienia.

Z drugiej strony, post praktykowany z przekonaniem i radością może stać się świadectwem wiary i okazją do ewangelizacji. Św. Piotr wzywa chrześcijan, aby zawsze byli „gotowi do obrony wobec każdego, kto domaga się od was uzasadnienia tej nadziei, która w was jest” (1 P 3,15).

Post a problem głodu na świecie

Praktykowanie postu w społeczeństwie dobrobytu nabiera szczególnego znaczenia w kontekście problemu głodu, który dotyka miliony ludzi na świecie. Dobrowolne wyrzeczenie się pokarmu może uwrażliwić na sytuację tych, którzy cierpią niedostatek, i skłonić do konkretnych działań solidarności.

Papież Franciszek często przypomina o związku postu z solidarnością i sprawiedliwością społeczną: „Post pomaga nam uświadomić sobie sytuację, w jakiej żyje wielu naszych braci. Dobrowolny post pomaga nam naśladować styl Dobrego Samarytanina, który pochyla się nad cierpiącym bratem i spieszy mu z pomocą.”

Zakończenie

Post jest jednym z najcenniejszych skarbów duchowej tradycji Kościoła. Jako praktyka obecna od czasów biblijnych, poprzez wszystkie epoki historii Kościoła, aż do współczesności, post zachowuje swoją aktualność i wartość jako droga do duchowego wzrostu, wolności wewnętrznej i głębszej relacji z Bogiem.

Choć zewnętrzne formy postu zmieniały się na przestrzeni wieków, dostosowując się do warunków życia i kultury, jego istota pozostaje niezmienna – jest nią otwarcie człowieka na Boga, uznanie Jego prymatu w ludzkim życiu oraz gotowość do dzielenia się z potrzebującymi.

W społeczeństwie konsumpcyjnym, nastawionym na natychmiastową gratyfikację i nieustanne zaspokajanie potrzeb, post jawi się jako profetyczny znak sprzeciwu, przypominający o wartościach duchowych i transcendentnym wymiarze ludzkiego życia. Jest on wezwaniem do wolności od zniewolenia dobrami materialnymi, do solidarności z ubogimi oraz do troski o stworzenie.

Praktykowany z właściwą motywacją i w duchu Ewangelii, post staje się nie ciężarem, ale drogą do prawdziwej radości – radości płynącej z wewnętrznej wolności, z głębszej relacji z Bogiem i z autentycznej miłości bliźniego.

Bibliografia

Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, Pallottinum, Poznań 2003.
Katechizm Kościoła Katolickiego, Pallottinum, Poznań 1994.
Kodeks Prawa Kanonicznego, Pallottinum, Poznań 1984.
Jan Paweł II, Orędzia na Wielki Post, Libreria Editrice Vaticana, Watykan.
Benedykt XVI, Orędzia na Wielki Post, Libreria Editrice Vaticana, Watykan.
Franciszek, Orędzia na Wielki Post, Libreria Editrice Vaticana, Watykan.
Franciszek, Encyklika Laudato si’, Libreria Editrice Vaticana, Watykan 2015.
Sobór Watykański II, Konstytucja o liturgii świętej Sacrosanctum Concilium, w: Sobór Watykański II, Konstytucje, dekrety, deklaracje, Pallottinum, Poznań 2002.
Leon Wielki, Mowy, tłum. K. Tomczak, POK 24, Poznań 1957.
Augustyn, O pożytku postu, tłum. W. Eborowicz, w: Pisma katechetyczne, Warszawa 1952.
Bazyli Wielki, O poście, tłum. T. Sinko, w: Wybór homilij i kazań, Kraków 1947.
Thomas Weinandy, Daniel A. Keating, John P. Yocum (red.), Aquinas on Doctrine: A Critical Introduction, T&T Clark Ltd, Londyn 2004.
Josef A. Jungmann, Liturgia pierwotnego Kościoła, tłum. T. Mieszkowski, Kraków 2013.
Adam Młotek, Pokuta i pojednanie w Kościele pierwotnym, Wrocław 1997.
Wacław Hryniewicz, Nasza Pascha z Chrystusem, Lublin 1987.

Dr Tomasz Jasiński jest wykładowcą teologii moralnej na Papieskim Wydziale Teologicznym. Specjalizuje się w duchowości chrześcijańskiej i etyce życia codziennego. Autor licznych publikacji z zakresu ascetyki katolickiej i praktyk pokutnych w tradycji Kościoła.

Dlaczego pościmy?